سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

43

المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى)

وجه تراخى رتبه حرف‌از اسم و فعل امّا وجه تراخى و مؤخّر بودن رتبه حرف از اسم و فعل اينستكه : اركان و اجزاء عمده كلام يا اسم بوده و يا فعل و از حرف بعنوان اجزاء زيادى و غير ركنى استفاده مىكنند . توضيح و شرح اجزائيكه كلام را تشكيل مىدهند بردو قسم هستند : 1 - اجزاء اصلى و عمده . 2 - اجزاء فرعى و فضله . عمده عبارتست از چهار جزء به اين شرح : مبتداء ، خبر ، فاعل ، نائب فاعل . و مقصود از « عمده » آنست كه كلام در تحقّقش محتاج به آن بوده و مستحيل است بدون آن تحقّق يابد . و در مقابل فضله است و مقصود از آن كلماتى است كه كلام در تحقّق و تكوّنش نيازى به آنها ندارد همچون : مفاعيل ، حال ، تميز . و گاهى برآنچه زائد براصل مراد باشد اطلاق مىنمايند و زمانى آن را برمعانى اضافى و ربطى همچون حروف نسبت دهند . و بهرتقدير حروف هميشه بعنوان فضله و معناى ربطى مورد استفاده قرار گرفته ولى اسماء و افعال اينطور نيستند از اينرو از نظر رتبهء داراى شرافت بوده فلذا مصنّف حرف را با كلمه « ثمّ » كه مفيد دنائت مرتبه و تراخى رتبه است به آنها عطف كرد .